Zmiany klimatu wpływają na to, co i w jakich ilościach można uprawiać, ile kosztuje produkcja żywności i jak stabilne pozostają łańcuchy dostaw. Systemy rolno-spożywcze odpowiadają za około jedną trzecią globalnych emisji gazów cieplarnianych, a zarazem należą do sektorów szczególnie narażonych na skutki susz, fal upałów i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Rozpoczynająca się dziś, 9 listopada, konferencja klimatyczna ONZ COP31 to okazja, by przyjrzeć się temu, jak świat zamierza ograniczać emisje i wspierać adaptację produkcji żywności. Jednym z głównych wyzwań pozostaje luka między potrzebami rolnictwa a dostępnym finansowaniem.
Dyskusja o klimacie dotyczy również przyszłości całego rynku spożywczego. Warunki pogodowe wpływają na wielkość zbiorów, dostępność surowców, koszty produkcji i ceny produktów. W konsekwencji skutków nie odczuwają tylko rolnicy, lecz także przetwórcy, handel, gastronomia i konsumenci. Odporność systemu żywnościowego zależy dziś zarówno od ograniczania emisji, jak i od przygotowania na zmiany, których nie da się już uniknąć.
Zmiany klimatu wpływają na produkcję żywności
Rolnictwo jest bezpośrednio uzależnione od temperatury, dostępności wody i przewidywalności pór roku. Długotrwałe susze mogą ograniczać plony, intensywne opady niszczyć uprawy, a fale upałów utrudniać produkcję roślinną i hodowlę. Zmieniające się warunki oddziałują również na lasy, rybołówstwo i akwakulturę, a także na kolejne etapy łańcucha dostaw.
Skalę zagrożenia pokazuje wspólna analiza FAO i UNDP Agrifood Systems in National Adaptation Plans, opublikowana w lutym 2026 roku. Autorzy przeanalizowali krajowe plany adaptacji 64 państw rozwijających się. Raport wskazuje, że systemy rolno-spożywcze są uwzględniane w strategiach klimatycznych, ale realizację zaplanowanych działań utrudniają między innymi niedobory finansowania, ograniczone kompetencje techniczne i problemy z koordynacją.
Samo rozpoznanie zagrożeń nie gwarantuje skutecznej ochrony. Potrzebne są inwestycje w gospodarowanie wodą, odporne odmiany roślin, systemy wczesnego ostrzegania, ochronę gleb i rozwiązania ograniczające straty w produkcji. Bez nich nawet dobrze przygotowane plany mogą pozostać dokumentami bez przełożenia na codzienną praktykę.
źródło: analiza FAO i UNDP Agrifood Systems in National Adaptation Plans
Bezpieczeństwo żywnościowe pozostaje globalnym wyzwaniem
Wpływ klimatu na produkcję żywności łączy się z problemem jej dostępności. Według raportu The State of Food Security and Nutrition in the World 2026 (SOFI), przygotowanego przez agencje ONZ, w 2025 roku głodu doświadczyło około 645 mln osób, czyli 7,8% światowej populacji. Około 2,1 mld ludzi zmagało się z umiarkowanym lub poważnym brakiem bezpieczeństwa żywnościowego.
Istotną barierą pozostaje również cena zdrowej diety. W 2025 roku nie mogło sobie na nią pozwolić około 2,69 mld osób, czyli 32,7% światowej populacji. Średni globalny koszt takiej diety wyniósł 4,28 dolara dziennie na osobę, licząc według parytetu siły nabywczej.
Dane te pokazują, że na poziom bezpieczeństwa żywnościowego wpływa więcej niż ilość wyprodukowanego jedzenia. Istotne są dochody gospodarstw domowych, ceny, infrastruktura transportowa, przechowywanie i dostęp do rynków. Kryzys klimatyczny może pogłębiać te problemy, zwłaszcza w regionach, w których produkcja jest silnie uzależniona od pogody, a możliwości adaptacji ograniczone.
Dla rynku spożywczego oznacza to konieczność myślenia o odporności całego łańcucha dostaw. Stabilne źródła surowców, lepsze planowanie zakupów, ograniczanie strat i dywersyfikacja dostawców mogą pomóc zmniejszyć ryzyko związane z wahaniami podaży.
Systemy rolno-spożywcze odpowiadają za około jedną trzecią emisji
Produkcja żywności jest jednocześnie częścią problemu klimatycznego i jednym z obszarów, w których można ograniczać emisje. Według danych FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) opublikowanych w 2025 roku globalne emisje systemów rolno-spożywczych osiągnęły w 2023 roku 16,5 mld ton ekwiwalentu CO₂. To o 21% więcej niż w 2001 roku. Udział tych systemów w całkowitych emisjach spadł jednak z 38% do 32%, ponieważ emisje z innych sektorów rosły szybciej.
Systemy rolno-spożywcze obejmują znacznie więcej niż samą pracę gospodarstw. W obliczeniach uwzględnia się produkcję roślinną i zwierzęcą, zmianę użytkowania gruntów oraz etapy poprzedzające produkcję i następujące po niej: przetwarzanie, transport, pakowanie, handel, konsumpcję i zagospodarowanie odpadów.
W 2023 roku emisje powstające bezpośrednio w gospodarstwach podczas produkcji roślinnej i zwierzęcej wyniosły 8,1 mld ton ekwiwalentu CO₂, czyli 49% emisji całego systemu rolno-spożywczego. Kolejne 5,2 mld ton wiązało się z etapami przed produkcją i po niej.
Oznacza to, że ograniczanie wpływu żywności na klimat wymaga działań na wielu poziomach. Znaczenie mają między innymi efektywne wykorzystanie energii i nawozów, lepsze gospodarowanie glebą i wodą, ograniczanie strat żywności oraz poprawa efektywności procesów produkcyjnych i logistycznych.
W gastronomii część tych działań można wdrażać na poziomie operacyjnym. Planowanie zakupów, kontrolowanie stanów magazynowych i dopasowanie wielkości porcji do potrzeb gości pomagają ograniczać marnowanie produktów. Więcej o tym, jak restauracje mogą wykorzystać projektowanie karty dań do zmniejszania strat, pisaliśmy w artykule „Dlaczego restauracje skracają menu? Mniej dań, więcej strategii”. Warto też przeczytać materiał o marnowaniu żywności.
Adaptacja rolnictwa nie nadąża za potrzebami
Jednym z najważniejszych wniosków analizy FAO i UNDP jest rozbieżność między skalą zagrożeń a dostępnym finansowaniem. Systemy rolno-spożywcze odpowiadają za średnio 54% potrzeb finansowych związanych z adaptacją do zmian klimatu, określonych w krajowych planach adaptacji państw rozwijających się. Otrzymują jednak tylko około 20% globalnych środków przeznaczanych na adaptację, co odpowiada około 1% całkowitego finansowania klimatycznego.
Problem nie dotyczy tylko międzynarodowych instytucji. Niedobór środków może oznaczać, że gospodarstwa nie mają dostępu do technologii oszczędzających wodę, narzędzi monitorowania pogody czy rozwiązań pozwalających odbudować produkcję po ekstremalnych zjawiskach. Szczególnie narażeni są drobni producenci, których możliwości inwestycyjne są ograniczone, a dochody mocno zależą od wyników jednego sezonu.
Raport wskazuje również na trudności we wdrażaniu planów adaptacyjnych. W analizowanych państwach wymieniano między innymi brak odpowiednich kompetencji technicznych, niewystarczającą koordynację działań, niedobór finansowania oraz problemy z angażowaniem sektora prywatnego. Oznacza to, że potrzebne są zarówno pieniądze, jak i sprawne mechanizmy przekładania strategii na konkretne projekty.
Dodatkowym wyzwaniem jest dotarcie ze wsparciem do ludzi bezpośrednio produkujących żywność. Drobni rolnicy, rybacy, pasterze i społeczności leśne odgrywają istotną rolę w globalnym systemie żywnościowym, ale dostęp do finansowania klimatycznego pozostaje dla wielu z nich ograniczony. Bez zwiększenia możliwości inwestycyjnych adaptacja może omijać właśnie te społeczności, które są szczególnie narażone na skutki zmian klimatu.
COP31: od planów klimatycznych do inwestycji
COP31 odbywa się w dniach 9-20 listopada 2026 roku w Antalyi w Turcji. Konferencja gromadzi przedstawicieli państw, naukowców, organizacji międzynarodowych i sektora prywatnego, aby kontynuować rozmowy o działaniach ograniczających zmianę klimatu i przystosowaniu się do jej skutków.
Dla sektora rolno-spożywczego istotne pozostają kwestie finansowania adaptacji, ograniczania emisji i zwiększania odporności produkcji. Analiza FAO i UNDP opublikowana w związku z COP30 w Belém w 2025 roku pokazała, że państwa uwzględniają systemy rolno-spożywcze w swoich strategiach klimatycznych, ale nadal mają trudności z przełożeniem priorytetów na finansowane i skutecznie wdrażane działania.
Przed COP31 pozostaje więc pytanie, jak przełożyć plany na inwestycje, które pomogą producentom przygotować się na susze, fale upałów i inne ekstremalne zjawiska pogodowe. Ważne będzie również to, jak finansowanie klimatyczne może wspierać jednocześnie ograniczanie emisji i adaptację do zmian, bez osłabiania bezpieczeństwa żywnościowego.
źródło: setav.org
Co COP31 oznacza dla branży spożywczej?
Decyzje podejmowane w ramach międzynarodowej polityki klimatycznej mają znaczenie także poza rolnictwem. Zmiany warunków produkcji mogą wpływać na dostępność surowców, koszty zakupu i stabilność dostaw, a w konsekwencji na działalność przetwórców, handlu i gastronomii.
Firmy z sektora spożywczego mogą ograniczać część ryzyka przez dywersyfikację dostawców, efektywniejsze wykorzystanie energii i wody, lepsze planowanie zakupów oraz zmniejszanie strat żywności. W restauracjach znaczenie mają między innymi kontrola stanów magazynowych i przemyślane planowanie menu.
Działania pojedynczych firm nie zastąpią jednak zmian systemowych. Odporność całego rynku zależy również od inwestycji w rolnictwie, infrastruktury, dostępu producentów do technologii i skutecznego finansowania adaptacji. Dla gastronomii zmiany klimatu mają bezpośrednie przełożenie na codzienne funkcjonowanie biznesu. Wpływają na dostępność surowców, ceny produktów i stabilność dostaw, dlatego powinny być uwzględniane w długofalowym planowaniu działalności.
Źródła:
FAO – Greenhouse gas emissions from agrifood systems: Global, regional and country trends, 2001–2023
FAO i UNDP – Agrifood Systems in National Adaptation Plans: An Analysis
SOFI 2026 – The State of Food Security and Nutrition in the World
