Zagrożenia mikrobiologiczne w żywności ready to eat

 

Wzrost świadomości oraz rozwijający się kult zdrowego trybu życia spowodował wzrost zainteresowania konsumentów żywnością wygodną. Konsumenci oczekują od producentów żywności wygodnej, łatwej w przygotowaniu o odpowiedniej wartości odżywczej i odpowiednich walorach sensorycznych. Pojęcie żywność wygodna pochodzi od angielskiego wyrażenia „convenience food” i oznacza grupę produktów spożywczych, które w wyniku odpowiedniego przetworzenia umożliwiają szybkie i łatwe przygotowanie ich do spożycia. 

Do żywności wygodnej zalicza się produkty, które nadają się do spożycia po krótkim i łatwym przygotowaniu. Są to produkty gotowe do bezpośredniego spożycia lub wymagające niewielkiej obróbki kulinarnej, porcjowane i zapakowane z dbałością o najwyższy komfort konsumenta. Do tej grupy żywności zaliczamy zarówno produkty wysoko przetworzone (np. zupy instant) jak i produkty minimalnie przetworzone (np. surówki i sałatki). Żywność wygodną dzieli się na podgrupy produktów (pod względem gotowości do spożycia):

  • Ready to Process – produkty gotowe do obróbki wstępnej;
  • Ready to Kitchen – produkty gotowe do obróbki kulinarnej;
  • Ready to Cook – produkty gotowe do obróbki termicznej;
  • Ready to Heat – produkty gotowe do podgrzania;
  • Ready to Eat – produkty gotowe do spożycia. 

Większa aktywność zawodowa kobiet, powiększająca się liczba gospodarstw domowych jedno i dwuosobowych, brak czasu na samodzielne przygotowywanie posiłków w domu, zwiększone spożycie posiłków poza domem powoduje, że rynek żywności wygodnej dynamicznie wzrasta. Szczególnie spożycie sałatek i surówek. Produkty te bazują na świeżych surowcach (kiełki, świeże warzywa i owoce) i uznawane są przez konsumentów za bezpieczne i korzystne dla zdrowia, a ich spożycie z roku na rok wzrasta. 

źródło: pixabay

Zagrożenia mikrobiologiczne w żywności typu ready to eat

Zgodnie z definicją Międzynarodowej Komisji ds. Wymagań Mikrobiologicznych dla Żywności (ICMSF), są to nieakceptowane zanieczyszczenia, wzrost lub przeżywalność drobnoustrojów w żywności, które mogłyby spowodować jej zepsucie lub wytwarzanie i utrzymywanie się w niej toksyn, enzymów, amin biogennych bądź produktów ich metabolizmu.

Monitorowanie jakości mikrobiologicznej żywności gotowej do spożycia, zwłaszcza żywności, która nie jest poddawana obróbce termicznej (np. surówki i sałatki) jest niezwykle ważna. Dostarcza informacji o higienie procesu produkcji i dystrybucji oraz potencjalnych nieprawidłowościach technologicznych. Przy produktach spożywczych gotowych do spożycia (np. surówki i sałatki albo przekąski warzywne) ryzyko związane z zanieczyszczeniami mikrobiologicznymi jest wysokie. Obecność niektórych mikroorganizmów może powodować zatrucia, zakażenia pokarmowe, a w skrajnych przypadkach prowadzi do śmierci. Przez wiele lat za główną przyczynę zatruć pokarmowych uznawano bakterie z rodzaju: Salmonella, Clostridium, Staphylococus, EscherichaPseudomonas. Obecnie szczególnym zainteresowaniem cieszą się nowe czynniki chorobotwórcze, do których zaliczamy bakterie z rodzaju m.in. Listeria monocytogenes. Źródłem zanieczyszczeń mikrobiologicznych żywności ready to eat może być: gleba, insekty, zwierzęta oraz zanieczyszczenia pojawiające się podczas procesu produkcji i przechowywania. 

Listeria monocytogenes

Źródłem bakterii  Listeria monocytogenes w żywności typu ready to eat są najczęściej sery produkowane z niepasteryzowanego mleka, mięso i jego przetwory oraz warzywa i sałatki składające się z surowych warzyw. Sałata, szpinak, kalafior, kapusta, seler i brokuł oraz wszystkie surówki i sałatki pakowane w modyfikowanej atmosferze określa się jako szczególnie narażone na zanieczyszczenie tym patogenem.  W wielu badaniach naukowych opisano występowanie Listeria monocytogenes w surówkach i sałatkach. Szczególnie tych, w których występował ser lub mięso. 

Pałeczki Listeria monocytoegenes po raz pierwszy zostały opisane przez Murraya w 1926 roku. Pierwsze udokumentowane przypadki zachorowań na listeriozę przenoszoną drogą pokarmową odnotowano w 1981 roku w Kanadzie. Doszło do zakażenia 7 osób dorosłych i 34 dzieci. Źródłem zakażenia okazała się kapusta wykorzystywana do produkcji sałatki colesław. Obecnie ponad 99% przypadków zachorowań na listeriozę u ludzi spowodowane jest spożyciem zanieczyszczonej żywności. W pierwszym półroczu 2023 roku liczba zanotowanych przypadków listeriozy wyniosła 75. W 2022 roku stwierdzono 29 przypadków choroby. Śmiertelność zakażeń wynosi 30%. 

 Listeria monocytogenes przekracza bariery ochronne organizmu człowieka: barierę krew-mózg, jelitową, łożyskową. Pierwsze objawy zakażenia występują po 24-48 godzinach od wniknięcia bakterii. Początkowe objawy zakażenia to: ból głowy i stawów oraz biegunka. Występuje senność i ogólne osłabienie. Przy wniknięciu większej liczby bakterii pojawia się ostry nieżyt żołądka i jelit. Objawy zwykle ustępują samoistnie, jednak u osób z grupy podwyższonego ryzyka (kobiety w ciąży, seniorzy, niemowlęta, osoby po przeszczepie lub chorobie nowotworowej) dochodzi do listeriozy, która może mieć różny przebieg. W wyniku listeriozy może dojść do bakteriemii, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia wsierdzia, zapalenia spojówek, zakażenia skóry. Listerioza jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży.  Może powodować zakażenie płodu, prowadzić do poronienia, urodzenia martwego dziecka. 

Ze względu na duże zagrożenie i wysoką śmiertelność związaną z infekcją bakterią L. monocytogenes listerioza podlega obligatoryjnej rejestracji– zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W Unii Europejskiej jest możliwa szybka wymiana informacji na temat zanieczyszczonej żywności dzięki Systemowi Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF Rapid Alert System for Food and Feed ). 

źródło: pixabay

Jak zapobiegać listeriozie?

Przede wszystkim należy kontrolować temperaturę przechowywania żywności gotowej do spożycia – nie powinna ona przekraczać 4 °C. Należy kupować produkty od sprawdzonego dostawcy. Kobiety w ciąży nie powinny spożywać niepasteryzowanego mleka, potraw długo przechowywanych w lodówce, potraw mięsnych podawanych na zimno, surowych ryb i owoców morza. Należy utrzymywać czystość – myć ręce przed przygotowywaniem oraz mycie rąk przed spożyciem pokarmu, utrzymanie w czystości miejscach przygotowywania żywności. Nie należy przechowywać żywności surowej razem z żywnością ugotowaną/ żywnością gotową do spożycia. 

Autor artykułu

Mateusz Gemba

mgr inż. Mateusz Gemba Koordynator studiów na kierunku Dietetyka [studia I i II stopnia] Wyższa Szkoła Inżynierii i Zdrowia w Warszawie specjalista ds. żywienia człowieka i oceny żywności, auditor wewnętrzny systemu HACCP z uwzględnieniem BRC v.7 i IFS v.6 oraz ISO 22000, doktorant w Instytucie Nauk o Żywieniu Człowieka SGGW w Warszawie, nauczyciel i wykładowca akademicki. Autor publikacji naukowych, uczestnik projektów oraz konferencji. Główne obszary zainteresowań naukowych to nutrigenomika, mikrobiologia żywności, rozwój biofilmu bakteryjnego, wpływ bioaktywnych składników żywności na organizm człowieka, dietoterapia wybranych schorzeń


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna jest chroniona przez reCAPTCHA i Google Politykę Prywatności oraz obowiązują Warunki Korzystania z Usługi.